Serbest Bölge Kazanç İstisnasına Yönelik Uygulamada Nihai Durum 

Serbest bölgelerin temel gayesi, ülke ekonomisinin dış ticaretini geliştirmek ve uluslararası rekabet gücünü, istihdamı ve üretimi artırmaktır. Bu nedenle ülkeler, yatırımcılar için münhasır ekonomik alanlar belirlemekte, onlara bölgedeki faaliyetleri için özel teşvik ve kolaylıklar sağlamakta ve böylece yatırımcıları cezbetmeyi hedeflemektedir.  

Türkiye’de serbest bölgeler, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ile düzenlenmekte olup, söz konusu Kanun ile serbest bölgelerde faaliyet gösteren yatırımcılar çeşitli teşvik ve desteklerden yararlanabilmektedir.

Makalemizde bu teşvik ve destek unsurlarından “Kurumlar Vergisi İstisnası” son mevzuat değişiklikleri çerçevesinde ele alınacaktır.

Serbest Bölgelerde Faaliyette Bulunan Mükelleflere Yönelik Kurumlar Vergisi İstisnası Nerede Düzenlenmiştir?

Serbest bölgede faaliyet gösteren mükelleflerin ruhsat kapsamında yürütmüş oldukları faaliyetlerden elde ettikleri kazançlara yönelik kurumlar vergisi istisnası, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu’nun Geçici 3’üncü maddesinde düzenlenmiştir. Madde metninde yer alan kazanç istisnasına yönelik düzenlemenin iki ayrı fıkrada hüküm altına alındığını belirtmekte fayda var. İkili bir düzenlemenin ortaya çıkmasının temel nedeni, yasa koyucunun belirli bir tarihten önce alınmış olan ruhsatlardan kaynaklı hakları korumak istemesidir. Madde metninde yer alan ikinci fıkrada 2025 ve 2026 yılı kazançlarına uygulanmak üzere sırasıyla 7524 ve 7577 sayılı Torba Yasalar ile iki düzenleme yapılmıştır.    

Mezkur Kanun’un Geçici 3’üncü maddesinin kazanç istisnasına yönelik nihai durumu aynen aşağıdaki gibidir:

“Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih (06/02/2004) itibarıyla bu Kanuna göre kurulan serbest bölgelerde faaliyette bulunmak üzere ruhsat almış mükelleflerin;

a) Bu bölgelerde gerçekleştirdikleri faaliyetleri dolayısıyla elde ettikleri kazançları, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih (06/02/2004) itibarıyla faaliyet ruhsatlarında belirtilen süre ile sınırlı olmak üzere gelir veya kurumlar vergisinden müstesnadır…

…

Avrupa Birliğine tam üyeliğin gerçekleştiği tarihi içeren yılın vergilendirme döneminin sonuna kadar;

a) Serbest bölgelerde üretim faaliyetinde bulunan mükelleflerin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin yurt dışına (1.1.2025 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara uygulanmak üzere 7524 sayılı yasa ile getirilen düzenleme, serbest bölge içine veya diğer serbest bölgelere (1.1.2026 tarihinden itibaren elde edilen kazançlara uygulanmak üzere 7577 sayılı yasa ile getirilen düzenleme) satışından elde ettikleri kazançları ile serbest bölgelerde, bakım, onarım, montaj, demontaj, elleçleme, ayrıştırma, ambalajlama, etiketleme, test etme, depolama hizmeti alanlarında faaliyette bulunan ve hizmetin tamamını Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara veren hizmet işletmelerinin, söz konusu hizmetlere konu malların serbest bölgelerden Türkiye’ye herhangi bir şekilde girişi olmaksızın yabancı bir ülkeye gönderilmesi şartıyla bu hizmetlerden elde ettikleri kazançları gelir veya kurumlar vergisinden müstesnadır…”

Yukarıda yer alan madde metninden de görüleceği üzere; 7524 ve 7577 sayılı Yasalar ile 3218 sayılı Kanun’un Geçici 3’üncü maddesinde yapılan değişikliklerin tamamı metnin 2’nci fıkrasında yapılmış olup 1’inci fıkraya bağlı haklar korunmuştur.

Son Düzenlemeler Çerçevesinde İstisna Uygulamasını Nasıl Dikkate Almalıyız?

Yukarıda da belirtmiş olduğumuz gibi madde metninde 7524 ve 7577 sayılı Torba Yasalar ile yapılan değişiklik kafaların karışmasına sebebiyet vermiş olabilir. Bu karmaşayı serbest bölge ruhsat tarihine bakarak kolay bir şekilde ortadan kaldırabilirsiniz.

Son değişikliklerden etkilenen belgeler, 06/02/2004’ten sonra düzenlenmiş olan belgelerdir. Eğer belge bu tarihten sonra düzenlenmiş ise bölgede üretim faaliyetinden bulunan mükellefler, imal ettikleri ürünlerin YALNIZCA yurt dışına, serbest bölge içine veya diğer serbest bölgelere satışından elde ettikleri kazançları için kurumlar vergisi istisnasından yararlanabilecek iken; 06/02/2004’ten önce düzenlenmiş olan ruhsatlara yönelik kazanç istisnası, ruhsatta belirtilen süre ile sınırlı olarak yeni kurallardan etkilenmeksizin belirlenecektir. Yani üretim faaliyetinden elde edilen kazanç (yurt içi ve dışı ya da serbest bölge içi ve dışı ayrımı yapılmaksızın) istisnaya konu edilebilecektir.

Adına belge düzenlenen mükelleflerin belge ruhsat tarihi 06/02/2004’ten sonra ait ise bu mükelleflerde kazanç istisnası, bölgede üretilen ürünlerin yurt dışına, serbest bölge içine veya bir başka serbest bölgeye gerçekleştirecekleri satışlardan elde edilen kazançla sınırlıdır. İstisna uygulamasındaki bu sınırlama 01/01/2026 tarihinden itibaren geçerlidir.

Örneğin; Çınar A.Ş. 2003 yılında serbest bölgede üretim faaliyetinde bulunmak üzere 30 yıllığına ruhsat almış ise bu ruhsatlara yönelik kazanç istisnası, 3218 sayılı Kanun’da 7524 ve 7577 sayılı Kanunlar ile yapılan değişiklikten etkilenmeksizin belirlenecektir.

Hakeza, İstanbul Defterdarlığı’nca verilen bir özelgede de 2003 yılında 30 yıl süreyle alınan ruhsatın 7524 sayılı Yasa ile getirilen değişiklikten etkilenip etkilenmeyeceği sorulmuş; özelge talebi “anılan Kanunun geçici 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine istinaden, serbest bölgede 08/12/2003 tarihinden itibaren geçerli faaliyet ruhsatınız kapsamında gerçekleştirdiğiniz üretim faaliyetlerinden elde ettiğiniz kazançlar için, satışların yurt içine veya yurt dışına yapılmasına bakılmaksızın, 6/2/2004 tarihi itibarıyla faaliyet ruhsatınızda öngörülen sürenin sonuna kadar kurumlar vergisi istisnasından yararlanmanız mümkün bulunmaktadır.”  şeklinde cevaplanmıştır.

06/02/2024 Tarihinden Önce Alınmış Ruhsatlarda Süre Uzatımı İstisna Uygulamasını Etkiler mi?

Serbest bölgelerde faaliyette bulunmak üzere 6/2/2004 önce ruhsat almış mükellefler çeşitli nedenlerle belgede belirtilen ruhsat süresini bu tarihten sonra uzatmış olsalar bile bu belgelere tanınan kurumlar vergisi istisnası belgede belirtilen süreyle sınırlıdır. Süre uzatımı alınmış olması, istisna uygulamasını uzatmaz. Ancak, üretim faaliyetinde bulunanlar, yeni kurallar çerçevesinde kurumlar vergisi istisnasından yararlanabilir.

Sonuç itibariyle; serbest bölgede üretim faaliyetinde bulunmak üzere ruhsat almış mükellefler kurumlar vergisi istisnasından yararlanırken ruhsat tarihine dikkate etmelidir. 06/02/2004 tarihini istisna uygulamasında bir kilometre taşı olarak belirlemeli ve yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde kurumlar vergisi bakımından kazanç istisnasını ayrıştırmalıdır.