Güneş ve Rüzgar Enerjisi Santrali İnşaatlarında
Asgari İşçilik Uygulamasında Yeni Gelişmeler ve Dikkat Edilmesi Gereken Konular
Kayıtdışı istihdamın en yoğun olarak gözlemlendiği sektörlerin başında inşaat sektörü gelmektedir. Bu durumun azaltılmasına katkı sağlamak amacıyla Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından, inşaat işkolunda tescil edilmiş işyerleri için asgari işçilik araştırması yapılmaktadır. Söz konusu araştırma ile, inşaatın yapım sürecinde işveren tarafından bildirilen işçilik tutarlarının yeterli olup olmadığı incelenmektedir.
Yıllar itibariyle farklı isimlerle yürütülmüş olan uygulamayla temelde; yapılan işin maliyet bedelinin belirli bir oranının işçilikten oluştuğu ve bu işçilik tutarının da SGK’ya bildirilmesi gerektiği kabul edilmektedir.
Bu yazıda, 20.04.2026 tarihinde SGK tarafından yayımlanan Genel Yazı ile netleştirilen Güneş (GES) ve Rüzgar (RES) enerjisi santrali inşaatlarının asgari işçilik uygulamaları değerlendirilecektir.
1) Tarihçe
GES ve RES yapımı normal bina inşaatlarından farklı olarak kendine özgü bir yapım usulüne tabi olduğundan yapı maliyetini tespit etmek ve asgari işçilik araştırması yapmak her zaman mümkün olmamaktaydı. GES ve RES’te metrekarenin belirli olmaması, malzeme (dahil/ hariç), sözleşme tutarı gibi durumlar bu belirsizliği artırmaktaydı. Hal böyle olunca konu denetime sevk edilmekteydi ve Sosyal Güvenlik Denetmenleri maliyet hesabı yaparak ilgili üniteye maliyet hesabını bildirmektedir. İlgili ünite (genellikle işveren memurunuz) gerekli asgari işçilik hesaplamasını yaparak, varsa fark işçilik tutarını işverene tebligatla bildirmektedir.
2023 ve 2025 yıllarında Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde yapılan değişiklikler kapsamında GES ve RES inşaatlarının yapı alanları standardize edilmiş, inşaat maliyetinin hesaplanması daha mümkün hale gelmiştir.
12.05.2023 tarihinde Resmi
Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile GES inşaatları için “……… yapı inşaat alan
hesabında, fotovoltaik panelleri taşımak amacıyla yapılan çerçeve/konstrüksiyon
imalatının dış ölçüleri içinde kalan alanın yatay izdüşümü dikkate alınır” denmek
suretiyle güneş panellerinin de inşaat alanına dahil edildiği ve buna göre
ruhsat düzenlenmesi gerektiği belirtilmiştir.
RES yapıları bakımından
ise 11.03.2025 tarihli Yönetmelik ile “…………yapı inşaat alan hesabında;
rüzgâr türbinlerinin tabi veya tesviye edilmiş zemin altı dâhil temel alanı ile
kulenin yüzey alanı toplamı dikkate alınır.” Hükümleri yer almaktadır.
Her iki değişikliğin ortak
özelliği, söz konusu yapının teknik tesis bütünlüğünü dikkate alarak yapı
alanını genişletmek yönünde olduğu söylenebilir.
Yine maliyet hesapları
yapılırken kullanılan yapı sınıfları tebliğine, 2025 yılında ekleme yapılarak
GES için I. Sınıf D Grubu (1/D) RES için ise V. Sınıf E Grubu (5/E) tayin
edilmiştir.
Bu gelişmeler sonrası SGK tarafından Genel Yazı yayımlanarak asgari işçilik hesabında belirlenen yapı sınıflarının ve yapı ruhsatında yer alan inşaat alanlarının hesaplamaya esas alınarak işlemlerin sonuçlandırılması gerektiği talimatlandırılmıştır. Yapılan GES veya RES inşaatına ait hem yapı ruhsatı hem de sözleşme vb. var ise Kurum ünitesinin asgari işçilik hesabında yüksek olan tutarı dikkate alacağını hatırlatmak isteriz.
2) Uygulama Esasları
GES ve RES inşaatları için
Yönetmelik değişikliğine uygun inşaat ruhsatları düzenlenmiş olması halinde
asgari işçilik araştırma işlemlerinin işyerinin işlem gördüğü kurum ünitesi
tarafından sonuçlandırılması gerekmektedir.
Buna göre; inşaat
ruhsatında yer alan yapı alanı birim metrekare maliyetiyle çarpılarak toplam
yapı maliyeti bulunacak ve bu maliyete kurumca belirlenmiş asgari işçilik oranı
uygulanacaktır.
Hesaplama sonucunda bulunacak tutar üzerinden %25 indirim yapılarak bildirilmesi gereken işçilik tutarı hesaplanacaktır.
Örnek: 2025 yılında alınmış bir yapı ruhsatına istinaden aynı yıl içinde yapımı tamamlanmış 15.000 metrekare yapı alanına sahip bir GES inşaatı için hesaplama şu şekilde olacaktır:
15.000
m2 (yapı alanı) X 3.900 TL (birim maliyet) = 58.500.000 TL (toplam yapı
maliyeti)
58.500.000
X %6 (asgari işçilik oranı) X %75 (indirim)= 2.632.500 TL (bildirilmesi gereken
işçilik tutarı)
İlgili işyeri dosyasından, 2.632.500 TL ve üzerinde bir işçilik bildirimi yapılması halinde yeterli işçilik bildirimi yapıldığı kabul edilerek ilişiksizlik belgesi verilecektir. Daha az bir bildirim yapılması durumunda ise fark işçilik hesap edilerek fark prim borcu işverene tebliğ edilecektir.
3) Denetime Sevk Edilebilecek Durumlar
GES inşaatları için 12.05.2023
tarihinden, RES inşaatları için ise 11.03.2025 tarihinden önce alınmış bir yapı
ruhsatı varsa ve inşaatın tamamlanma yılı itibariyle belirlenmiş birim maliyet
mevcut değilse, maliyet hesabı yapılmak üzere konu Sosyal Güvenlik Denetmenine
intikal ettirilecektir.
Denetmen tarafından işyeri
kayıt ve belgeleri incelenerek, yapının maliyet hesabı tespit edilir ve
yukarıdaki hesaplama usullerine göre ünitece asgari işçilik araştırması
yapılır. Genel yazıda belirtildiği üzere, maliyet hesabı yapılırken tesisin
teknik bütünlüğü dikkate alınır ve yapının tamamı üzerinden inceleme yürütülür.
Sadece trafo binası, idari bina gibi parçalı kısımlar için işlem yapılmaması
esastır.
Diğer yandan GES inşaatları için 12.05.2023 tarihinden, RES inşaatları için ise 11.03.2025 tarihinden sonra alınmış bir yapı ruhsatı varsa ve inşaatın tamamlanma yılı itibariyle belirlenmiş birim maliyet mevcut ise, maliyet hesabı ünite tarafından yapılarak sonuçlandırılacak olup ayrıca denetim talebinde bulunulmayacaktır.
4) Sonuç
GES ve RES inşaatları
(biraz genişletecek olursak jeotermal ve diğer enerji inşaatları) yapısı gereği
özel ve teknik birtakım yöntemlerle yürütülen, malzeme/teknoloji kullanımı
yoğun olan yüksek maliyetli ve katma değerli yapılardır. Bazı durumlarda düşük
işçiliklerin olduğu inşaatlar yapılabilmektedir. Bunun yanında inşaatlarda
bazen fiili durumun yukarıdaki açıklanan süreçlerle veya takvimle bire bir
uyumlu olmadığı, her fiili durumun mevzuatta tam olarak açıklanmadığı durumlar
ortaya çıkabilmekte ve olduğundan daha yüksek tutarlı fark işçilikler
hesaplanabilmektedir.
Bu gibi tereddütlerde
Kurumdan bilgi talep etme veya Kuruma itiraz hakkı; hatta dava hakkınızın
olduğunu belirtmek isteriz. İtiraz usulleri veya dava süreci kendi içinde
ayrışan durumlardır.
Sonuç olarak GES veya RES asgari işçilik araştırması, diğer bina inşaatlarından ayrışarak özel usullere tabi bir şekilde değerlendirilmektedir. Bu nedenle konunun uzman desteği alınarak takip edilmesi ve ilişiksizlik belgesi süreçlerinin titizlikle yürütülmesi tavsiye edilmektedir.
Saygılarımızla.
KPMG İş ve Sosyal Güvenlik Hizmetleri
