Dahilde İşleme Rejimi Yeniden Ele Alınmalı

Yayınlanma Tarihi: 02 Ekim 2018


Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından geçtiğimiz hafta açıklanan Yeni Ekonomi Programı'nın 3 temel dayanağından biri de yüksek katma değerli ihracat olarak belirtildi. Bu durum şüphesiz ihracata olan teşviklerin ve desteklerin yakın gelecekte de devam edeceği anlamına geliyor.

Dahilde İşleme Rejimi Nedir?

İthalat girdisine bağlı üretim ve ihracat yapan şirketlerin ithalat vergilerini ödemeksizin hammadde ithalatı yapabilmelerine ve üretim sonucunda elde olunan eşyaların ihracatını yapabilmelerine imkan sağlayan gümrük rejimine dahilde işleme rejimi denir.

Türkiye'nin ihracatında önemli bir yere (yaklaşık olarak % 50'den fazla) sahip olan dahilde işleme rejiminin uygulamasında yaşanan sorunlar ihracatçıları olumsuz etkilediği gözlenmekte olup, rejimin tekrar gözden geçirilmesi ve aksayan yönlerin düzeltilmesine ilişkin aksiyon alınmasının ihracatın artmasına katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Rejimle ilgili olarak yeniden ele alınması gerektiğini düşündüğümüz alanları inceleyelim.

Döviz Kullanım Oranı Sorunu

Dahilde işleme rejimi kapsamında ithal edilen eşyaların değerinin ihraç edilen eşyanın değerine oranı olarak tanımlanan döviz kullanım oranı sektörel olarak belirleniyor, ikincil işlem görmüş tarım ürünleri hariç olmak üzere minimum % 20 katma değer yaratılması öngörülüyor. Örneğin; demir çelik sektöründe faaliyet gösteren bir şirketin 1.000.000 ABD Doları ihracatı karşılığında, 800.000 ABD Doları tutarında ürün ithaline izin veriliyor.

Rejimi kullanan ihracatçılar Ticaret Bakanlığından izin belgesi alırken yapacakları ithalat ve ihracat tutarını belirtiyor. Belgenin düzenlendiği tarih ile girdi ithalatın gerçekleştiği tarih arasında fiyatlarda dönemsel artışlar yaşanabiliyor. Diğer yandan ihracatın yapıldığı tarihteki ihraç fiyatlarında dönemsel olarak fiyatlar azalabiliyor.

Döviz kullanım oranı değişebiliyor ve belgedeki döviz kullanım oranını aşan kısım için şirketler vergi yükü altında kalabiliyor. Zira döviz kullanım oranındaki artışa isabet eden kısım için gümrük vergisi tahsil ediliyor. Bu durumda ihracatçılar üzerinde vergi yüküne sebebiyet veriyor.

Bu noktadan hareketle, dönemsel fiyat dalgalanmalarının döviz kullanım oranındaki etkisinin Bakanlıkça dikkate alınmasının faydalı olacağı değerlendiriliyor.

İkincil İşlem Görmüş Ürünün Beyan Sorunu

Dahilde işleme rejimi kapsamında gerçekleştirilen üretim neticesinde, ihraç eşyası yanı sıra ekonomik değeri olan ikincil işlem görmüş ürün de ortaya çıkabiliyor ve söz konusu ürünlerin ihracı ya da ithali gerekiyor.

İhracatçı şirketler tarafından genelde fire olarak değerlendirilen bu eşyaların ithal ya da ihraç edilmesinin atlanması durumunda gümrük idareleri tarafından yüksek tutarda cezalar düzenlenebiliyor.

Örneğin; rejim kapsamında kağıt ithal edip, defter ihraç eden bir şirketin üretiminde ortaya çıkan 1.000 TL değerindeki hurda kağıdın beyan edilmesi durumunda sadece (binde beş oranında) 5 TL Çevre Katkı Payı ödeniyor. Kağıt hurdanın beyan edilmemesi durumunda ise gümrük idarelerince 2.010 TL ceza düzenleniyor.

Bu noktadan hareketle, ikincil işlem görmüş ürünlere ilişkin ihlallerin rejim ihlali olarak değerlendirilmemesine ve ceza uygulanmamasına ilişkin Bakanlıkça düzenleme yapılmasının faydalı olacağı değerlendiriliyor.

Rejim İhlali Tanımının Yapılmamış Olması Sorunu

Dahilde işleme rejimi kapsamında gerçekleştirilen üretim işlemleri Gümrük ve Ticaret Müfettişleri tarafından incelenmekte ve rejim kapsamında tespit edilen eksiklikler eleştiri konusu yapılabilmektedir.

Gümrük Kanunu uyarınca dâhilde işleme rejiminin ihlal edilmesi durumunda eşyanın gümrüklenmiş değerinin (ithal eşyasının değeri ile vergilerinin toplamı) 2 katı kadar idari para cezası düzenlenmektedir.

Hangi eylemin dâhilde işleme rejimi ihlali olduğuna ilişkin mevzuatta bir açıklama olmadığı için, gümrük idareleri tarafından usule ilişkin ihlaller de rejim ihlali olarak değerlendirilmekte, rejimi kullanan ihracatçılar yüksek miktarda cezalar ile muhatap olabiliyorlar.

Bu noktadan hareketle, Bakanlıkça nelerin rejim ihlali olduğuna ilişkin düzenleme yapılmasının faydalı olacağı değerlendiriliyor.

Cezalarda Orantısızlık Sorunu

Dahilde işleme rejimi kapsamında (şartlı muafiyet sisteminde) yapılan ithalatlarda vergiler teminata alınarak ithalat işlemleri gerçekleştiriliyor. Gümrük idareleri tarafından yapılan denetimlerde teminatın noksan yatırıldığının veya vergi matrahlarının noksan beyan edildiğinin tespit edilmesi durumunda, ortada herhangi bir vergi kaybı olmamasına rağmen, noksan vergilerin bir buçuk katı kadar ceza düzenlenebiliyor.

Diğer yandan, dahilde işleme rejimi kapsamında ithal edilen eşyanın yanlışlıkla yurt içine satışının yapılması durumunda eşyanın değeri ve ithalat vergilerinin toplamının iki katı kadar idari para cezası düzenleniyor. Kamu zararının sadece vergi tutarı olduğu dikkate alınırsa, gümrüklenmiş değer cezasının çok yüksek olduğu söylenebilir.

Bu noktadan hareketle, Bakanlıkça cezalara ilişkin düzenlemelerin yeniden gözden geçirilmesinin faydalı olacağı değerlendiriliyor.

Sorumlu Vergicilik Bakışıyla…

İhracatın önemli bir bölümünün gerçekleştirildiği dahilde işleme rejiminin yeniden gözden geçirilerek, rejimdeki aksaklıkların giderilmesine yönelik aksiyon alınmasının ihracatın artmasına katkı sağlayacağı değerlendiriliyor. 

Hakan Uçak
Direktör, Gümrük ve Dış Ticaret Hizmetleri
hucak@kpmg.com